Vakıf Çalışmaları Üzerine Bir Literatür Derlemesi
Yazar: Prof. Dr. Hüseyin ÇINAR   |    Yayın Tarihi: 13 Mart 2016   |    1046 Kişi tarafından görüntülendi.

İnsanlık tarihiyle ve kadim medeniyetlerle neredeyse özdeş olan iyilik yapma ve hayır işleme düşüncesi ve eylemi, bütün dinler tarafından desteklenmiş ve teşvik edilmiştir. Diğer din ve medeniyetlerde de farklı şekillerde karşımıza çıkan bu düşünce ve uygulama, bilhassa Kur’an-ı Kerim’de yer alan hükümler, Hz. Peygamber’in, arkadaşlarının ve onları takip edenlerin uygulamaları ile yeni bir modele dönüşmüş ve “vakıf” ismiyle İslam devletlerinde ve toplumlarında kurumlaşmıştır. İslam medeniyetinin bir parçası olan ve uygulama alanı bulduğu toplumlarda büyük gelişme gösteren bu kurum, zamanla asırların birikimi ve tecrübesi ile kendi içinde devasa bir yapıya dönüşmüş ve “Vakıf Medeniyeti” olarak tanımlanmıştır.

Kadim medeniyetlerin en önemli temel taşlarından olan vakıf ya da benzeri yardımlaşma kurumları üzerine dünyanın farklı, coğrafyalarında ve devletlerinde çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Hiç kuşkusuz daha önce yapılmış araştırmalar ve sonrasında ortaya çıkan ürünler, yapılacak yeni araştırmalara ve çalışmalara ışık tutar, yol gösterir, katkı sağlar. Bu düşünce ile değerli meslektaşım Yrd. Doç. Dr. Miyase Koyuncu Kaya ile ortak olarak bir Vakıflar Kaynakçası hazırlamaya koyulduk. Geçmişi 2012 yılına kadar giden bu düşüncemize, son yıllarda çeşitli akademik ve idari toplantılarda sıkça dile getirilen vakıflarla ilgili bir kaynakça hazırlama fikri kaynaklık etmiştir. Köklü bir geçmişe ve uygulama alanına sahip olan vakıflar konusunda, gerek ülkemizde gerekse dünyanın farklı coğrafyalarında şu ana kadar çok sayıda eser ve makale yayınlanmış, tezler hazırlanmıştır. Ancak ülkemizde, vakıflar konusunda, bazı dergilerde yayınlanan birkaç derli toplu bibliyografya dışında, geneli kapsayan ve yurtdışında yapılan çalışmaları da konu alan bir bibliyografik eser bulunmamaktadır. Öylesine devasa bir konuda araştırma yapacak olanları ve konuya ilgi duyanları, bu zamana kadar dünyanın farklı coğrafyalarında vakıflarla ilgili yapılmış çalışmalardan haberdar etmek ve yeni çalışmalara ufuk açmak başlıca amacımız olmuştur.

Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2015 yılının sonlarında yayınlanan Vakıflar Kaynakçası iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde vakfın tanımı, vakıf çeşitleri, belge türleri, arşiv kaynakları ve ülkemizde vakıf kayıtlarına ulaşılabilecek arşivler hakkında genel bilgi verilmiştir. Hiç şüphesiz bu bilgiler, vakıflar konusu ile ilgilenmeye başlayan yeni araştırmacılara yol gösterici niteliktedir.

Çalışmanın ikinci bölümünü, konularına göre tasnif edilmiş vakıf çalışmaları, kısa bir değerlendirmenin ardından yazarlarının soyadlarına göre bir araya getirilmiştir. Eylül 2015 tarihi, kaynakça içine aldığımız eserlerin son basım tarihidir. Sonrasında yayınlanan konu ile ilgili makaleleri ve eserleri, çalışmanın ileriki basımlarında bu eserde göreceğimizi ümit ediyoruz. Hiç şüphesiz bu çalışmada, eksikliklerin ya da gözümüzden kaçanların olmadığını söylemek mümkün değil. Kusurun bizlere ait olduğunu kabul ediyoruz.

Vakıflar Kaynakçası’nda vakıflarla ilgili 6169 makale, kitap ve teze yer verilmiştir. En fazla zorlandığımız nokta, şehir tarihleri içinde yer alan vakıflarla ilgili bölümler olmuştur. Bu tür çalışmalar, doğrudan vakıf başlığı taşımadığı için kaynakçanın dışında tutulmuştur. Aksi takdirde, bu çalışmanın boyutu daha da artardı. Vakıflar üzerine araştırma yapacaklara bir önerimiz, araştırma yapılan şehir, kasaba ve köy ile ilgili yerel tarih çalışmalarına da bir göz atmalarıdır.  

Vakıflar Kaynakçası içinde yer alan makalelerin ve kitapların konularına göre sayıları

Vakıf Hukuku: 528

Vakfiyeler ve Diğer Vakıf Belgeleri:  202

Cemaat Vakıfları: 30

Aile Vakıfları: 41

Para Vakıfları: 140

Vakıf ve Kadın: 62

Vakıf, Hayırseverlik ve Sosyal Hayat: 345

Vakıf ve İktisat: 240

Vakıf ve Devlet: 66

Vakıf İdaresi: 34

Vakıfların Tarihi ve Gelişimi: 140

Karşılaştırmalı Vakıf Çalışmaları: 48

Vakıf ve Şehir: 106

Vakıf ve Su: 50

Vakıf, Kitap ve Kültür: 119

Vakıf ve Eğitim: 124

Vakıf ve Sağlık: 141

Vakıf Çalışmaları (Arşivler, Ansiklopedi Maddeleri ve Dergiler): 242

Vakıf Binaların Restorasyonu, Onarımı ve Korunması: 205

Vakıf, Müze ve Sanat: 64

Vakıf Konulu Kongre ve Sergiler: 82

Şehirler Bağlamında Türkiye’de Vakıflar (Genel): 28

Türkiye’deki Şehirler: 873

(En fazla vakıflar üzerine çalışma yapılan şehirler: İstanbul 108, Konya 83, Kayseri 54, Bursa 49, Gaziantep 40, Sivas 36, İzmir 36, Ankara 33, Edirne 31 vd.)

Ülkeler ve Bölgeler Bağlamında Vakıflar (Türkiye Dışında): 1863

(En fazla vakıflar üzerine çalışma yapılan ülkeler: Mısır 172, Suriye 168, Filistin – İsrail 115, İran 98, Hindistan 83, Bosna – Hersek  69, Orta Asya 55,  Kuzey Amerika 51, Kıbrıs 47, Balkanlar – Genel 44, Cezayir 44, Bulgaristan 39, Malezya 38, Endonezya 36, Güney ve Güneydoğu Asya 35, İtalya 31, Lübnan 28, Fas 24,  Almanya 23,  Kuveyt 22, Pakistan 22, Afrika – Genel 20, İspanya 20,  İngiltere – İrlanda – İskoçya 19, Irak 18 vd.)  

Lisans ve Yüksek Lisans Tezleri (Türkiye): 245

Doktora Tezleri (Türkiye ve Yurtdışı): 149

Doçentlik Tezleri: 2

Yukarıda da görüldüğü üzere vakıflar en fazla hukuk çalışmalarına konu olmuştur. Bunu vakıfların yardımlaşma yönünü ve sosyal hayattaki yerini konu alan çalışmalar takip etmiştir.

Yüksek lisans tezleri ağırlıklı olarak Türkiye’de, doktora tezleri de gerek yurtiçinde gerekse yurtdışında yapılan çalışmaları içermektedir.

Umarız bu çalışmalar yeni çalışmalara kaynaklık eder.

İlgilenenler, esere aşağıdaki web sayfasından ulaşabilirler. 

http://www.vgm.gov.tr/vgmdergi/muhtelif/032/index.html#1


* Çınar, Hüseyin – Koyuncu Kaya, Miyase, Vakıflar Kaynakçası,
 Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları,
 Ankara 2015, XII+428 s.


PAYLAŞ